सीपीयू सॉकेट: Difference between revisions
From Vigyanwiki
No edit summary |
No edit summary |
||
| (8 intermediate revisions by 5 users not shown) | |||
| Line 1: | Line 1: | ||
{{Short description|Circuit board-microprocessor connection}} | {{Short description|Circuit board-microprocessor connection}} | ||
[[File:LGA 775 Socket T.jpg|thumb|एलजीए 775, एक भूमि ग्रिड सरणी सॉकेट]] | [[File:LGA 775 Socket T.jpg|thumb|एलजीए 775, एक भूमि ग्रिड सरणी सॉकेट]] | ||
[[File:Socket AM2.jpg|thumb|[[सॉकेट AM2+]] एक [[पिन ग्रिड सरणी]] सॉकेट]] | [[File:Socket AM2.jpg|thumb|[[सॉकेट AM2+|सॉकेट एएम2+]] एक [[पिन ग्रिड सरणी]] सॉकेट]]कम्पुटर हार्डवेयर (जिसे छूकर अनुभूत किया जा सके) में, एक '''सीपीयू सॉकेट''' या सीपीयू स्लॉट में एक या एक से अधिक यांत्रिक घटक होते हैं जो एक [[माइक्रोप्रोसेसर]] और एक [[मुद्रित सर्किट बोर्ड]] (पीसीबी) के बीच यांत्रिक और विद्युत कनेक्शन प्रदान करते हैं। यह सोल्डरिंग के बिना [[सेंट्रल प्रोसेसिंग यूनिट]] (सीपीयू) को रखने और बदलने की अनुमति देता है। | ||
सामान्य सॉकेट्स में रिटेंशन क्लिप्स होती हैं जो एक स्थिर बल लगाती हैं, जिसे डिवाइस डालने पर दूर किया जाना चाहिए। कई पिन वाले चिप्स के लिए, [[शून्य सम्मिलन बल]] (ZIF) सॉकेट को प्राथमिकता दी जाती है। सामान्य सॉकेट्स में पिन ग्रिड ऐरे (पीजीए) या लैंड ग्रिड ऐरे (एलजीए) | सामान्य सॉकेट्स में रिटेंशन क्लिप्स होती हैं जो एक स्थिर बल लगाती हैं, जिसे डिवाइस डालने पर दूर किया जाना चाहिए। कई पिन वाले चिप्स के लिए, [[शून्य सम्मिलन बल]] (ZIF) सॉकेट को प्राथमिकता दी जाती है। सामान्य सॉकेट्स में पिन ग्रिड ऐरे (पीजीए) या लैंड ग्रिड ऐरे (एलजीए) सम्मिलित हैं। एक बार एक हैंडल (पीजीए प्रकार) या एक सतह प्लेट (एलजीए प्रकार) लगाने के बाद ये डिज़ाइन एक [[संपीड़न (भौतिकी)]] लागू करते हैं। सॉकेट में चिप डालने पर [[सीसा (इलेक्ट्रॉनिक्स)]] को झुकने के जोखिम से बचने के दौरान यह बेहतर यांत्रिक प्रतिधारण प्रदान करता है। कुछ उपकरण [[गेंद जाल सरणी|बॉल ग्रिड ऐरे]] (बीजीए) सॉकेट का उपयोग करते हैं, हालांकि इन्हें सोल्डरिंग की आवश्यकता होती है और सामान्यतः इन्हें उपयोगकर्ता द्वारा बदली जाने योग्य नहीं माना जाता है। | ||
सीपीयू सॉकेट का उपयोग [[मेज पर रहने वाला कंप्यूटर|डेस्कटॉप]] और [[सर्वर (कंप्यूटिंग)]] कंप्यूटर में [[मदरबोर्ड]] पर किया जाता है। क्योंकि वे घटकों की आसान अदला-बदली की अनुमति देते हैं, उनका उपयोग नए सर्किट के प्रोटोटाइप के लिए भी किया जाता है। [[लैपटॉप]] सामान्यतः [[भूतल पर्वत प्रौद्योगिकी|सरफेस-माउंट सीपीयू]] का उपयोग करते हैं, जो सॉकेट वाले हिस्से की तुलना में मदरबोर्ड पर कम स्थान लेते हैं। | |||
जैसे-जैसे आधुनिक सॉकेट में पिन घनत्व बढ़ता है, प्रिंटेड सर्किट बोर्ड फैब्रिकेशन तकनीक पर बढ़ती मांगों को रखा जाता है, जो बड़ी संख्या में संकेतों को पास के घटकों में सफलतापूर्वक रूट करने की अनुमति देता है। इसी प्रकार, [[चिप वाहक]] के अन्दर, पिन की संख्या और पिन घनत्व बढ़ने के साथ [[तार का जोड़]] तकनीक की भी अधिक मांग हो जाती है। प्रत्येक सॉकेट प्रौद्योगिकी में विशिष्ट [[इलेक्ट्रॉनिक उपकरणों में एक लेप लगाकर टाँका लगाना|रिफ्लो सोल्डरिंग (इलेक्ट्रॉनिक उपकरणों में एक लेप लगाकर टाँका लगाना)]] आवश्यकताएं होंगी। जैसे ही सीपीयू और मेमोरी फ्रीक्वेंसी 30 मेगाहर्ट्ज या उसके ऊपर बढ़ती है, इलेक्ट्रिकल सिग्नलिंग तेजी से समानांतर बसों पर [[अंतर संकेतन]] में शिफ्ट हो जाती है, जिससे [[सिग्नल की समग्रता|संकेत की समग्रता]] चुनौतियों का एक नया सेट आ जाता है। सीपीयू सॉकेट का विकास इन सभी प्रौद्योगिकियों के साथ-साथ विकास के समान है। | जैसे-जैसे आधुनिक सॉकेट में पिन घनत्व बढ़ता है, प्रिंटेड सर्किट बोर्ड फैब्रिकेशन तकनीक पर बढ़ती मांगों को रखा जाता है, जो बड़ी संख्या में संकेतों को पास के घटकों में सफलतापूर्वक रूट करने की अनुमति देता है। इसी प्रकार, [[चिप वाहक]] के अन्दर, पिन की संख्या और पिन घनत्व बढ़ने के साथ [[तार का जोड़]] तकनीक की भी अधिक मांग हो जाती है। प्रत्येक सॉकेट प्रौद्योगिकी में विशिष्ट [[इलेक्ट्रॉनिक उपकरणों में एक लेप लगाकर टाँका लगाना|रिफ्लो सोल्डरिंग (इलेक्ट्रॉनिक उपकरणों में एक लेप लगाकर टाँका लगाना)]] आवश्यकताएं होंगी। जैसे ही सीपीयू और मेमोरी फ्रीक्वेंसी 30 मेगाहर्ट्ज या उसके ऊपर बढ़ती है, इलेक्ट्रिकल सिग्नलिंग तेजी से समानांतर बसों पर [[अंतर संकेतन]] में शिफ्ट हो जाती है, जिससे [[सिग्नल की समग्रता|संकेत की समग्रता]] चुनौतियों का एक नया सेट आ जाता है। सीपीयू सॉकेट का विकास इन सभी प्रौद्योगिकियों के साथ-साथ विकास के समान है। | ||
| Line 12: | Line 12: | ||
== फंक्शन == | == फंक्शन == | ||
एक सीपीयू सॉकेट प्लास्टिक से बना होता है, और अक्सर लीवर या कुंडी के साथ आता है, और सीपीयू पर प्रत्येक पिन या लैंड के लिए धातु के संपर्क के साथ आता है। सीपीयू के उचित सम्मिलन को सुनिश्चित करने के लिए कई पैकेजों की कुंजी है। पीजीए (पिन ग्रिड ऐरे) पैकेज वाले सीपीयू को सॉकेट में डाला जाता है और यदि | एक सीपीयू सॉकेट प्लास्टिक से बना होता है, और अक्सर लीवर या कुंडी के साथ आता है, और सीपीयू पर प्रत्येक पिन या लैंड के लिए धातु के संपर्क के साथ आता है। सीपीयू के उचित सम्मिलन को सुनिश्चित करने के लिए कई पैकेजों की कुंजी है। पीजीए (पिन ग्रिड ऐरे) पैकेज वाले सीपीयू को सॉकेट में डाला जाता है और यदि सम्मिलित किया जाता है, तो कुंडी बंद हो जाती है। लैंड ग्रिड एरे वाले पैकेज वाले सीपीयू को सॉकेट में डाला जाता है, लैच प्लेट को सीपीयू के ऊपर की स्थिति में फ़्लिप किया जाता है, और लीवर को नीचे किया जाता है और सीपीयू के संपर्कों को सॉकेट की भूमि के खिलाफ मजबूती से दबाना और एक अच्छा कनेक्शन सुनिश्चित करने के साथ-साथ यांत्रिक स्थिरता में वृद्धि करना। | ||
== सीपीयू सॉकेट्स और स्लॉट्स की सूची == | == सीपीयू सॉकेट्स और स्लॉट्स की सूची == | ||
| Line 36: | Line 36: | ||
|- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | |- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | ||
! style="text-align:left; background:#cdf;"| [[Dual in-line package|डीआईपी]] | ! style="text-align:left; background:#cdf;"| [[Dual in-line package|डीआईपी]] | ||
| | | 1970 का | ||
| [[Intel|इंटेल]] [[8086]]<br />[[Intel|इंटेल]] [[8088]] | | [[Intel|इंटेल]] [[8086]]<br />[[Intel|इंटेल]] [[8088]] | ||
| | | | ||
| Line 77: | Line 77: | ||
! style="text-align:left;| [[Socket 2|सॉकेट 2]] | ! style="text-align:left;| [[Socket 2|सॉकेट 2]] | ||
| ? | | ? | ||
| इंटेल [[80486]]<br />इंटेल पेंटियम ओवरड्राइव (P24T)<br />इंटेल | | इंटेल [[80486]]<br />इंटेल पेंटियम ओवरड्राइव (P24T)<br />इंटेल डीएक्स4<br />एएमडी 486<br />एएमडी 5x86<br />सिरिक्स 486<br />सिरिक्स 5x86 | ||
| | | | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| Line 87: | Line 87: | ||
! style="text-align:left;"| [[Socket 3|सॉकेट 3]] | ! style="text-align:left;"| [[Socket 3|सॉकेट 3]] | ||
| 1991 | | 1991 | ||
| इंटेल [[80486]]<br />इंटेल पेंटियम ओवरड्राइव (P24T)<br />इंटेल | | इंटेल [[80486]]<br />इंटेल पेंटियम ओवरड्राइव (P24T)<br />इंटेल डीएक्स4<br />एएमडी 486<br />एएमडी 5x86<br />सिरिक्स 486<br />सिरिक्स 5x86<br />आईबीएम ब्लू लाइटनिंग | ||
| | | | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| Line 107: | Line 107: | ||
! style="text-align:left;"| [[Socket 5|सॉकेट 5]] | ! style="text-align:left;"| [[Socket 5|सॉकेट 5]] | ||
| 1994 | | 1994 | ||
| इंटेल [[Intel P5|पेंटियम]]<br />[[Advanced Micro Devices|एएमडी]] [[AMD K5| | | इंटेल [[Intel P5|पेंटियम]]<br />[[Advanced Micro Devices|एएमडी]] [[AMD K5|के5]]<br />[[Cyrix|सिरिक्स]] [[Cyrix 6x86|6x86]]<br />[[Integrated Device Technology|आईडीटी]] [[WinChip|विनचिप]] सी6<br />[[Integrated Device Technology|आईडीटी]] [[WinChip|विनचिप]] 2 | ||
| | | | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| Line 125: | Line 125: | ||
| डिज़ाइन किया गया लेकिन उपयोग नहीं किया गया | | डिज़ाइन किया गया लेकिन उपयोग नहीं किया गया | ||
|- valign="top" | |- valign="top" | ||
! style="text-align:left;" | सॉकेट 463/<br />सॉकेट | ! style="text-align:left;" | सॉकेट 463/<br />सॉकेट नेक्सजेन | ||
| 1994 | | 1994 | ||
| [[NexGen]] [[Nx586]] | | [[NexGen|नेक्सजेन]] [[Nx586]] | ||
| | | | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| Line 137: | Line 137: | ||
! style="text-align:left;"| [[Socket 7|सॉकेट 7]] | ! style="text-align:left;"| [[Socket 7|सॉकेट 7]] | ||
| 1994 | | 1994 | ||
| इंटेल [[Intel P5|पेंटियम]]<br />इंटेल [[Pentium MMX|पेंटियम एमएमएक्स]]<br />एएमडी [[AMD K6| | | इंटेल [[Intel P5|पेंटियम]]<br />इंटेल [[Pentium MMX|पेंटियम एमएमएक्स]]<br />एएमडी [[AMD K6|के6]] | ||
| | | | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| Line 155: | Line 155: | ||
| | | | ||
|- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | |- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | ||
! style="text-align:left; background:#cdf;"| [[Slot 1]] | ! style="text-align:left; background:#cdf;"| [[Slot 1|स्लॉट 1]] | ||
| 1997 | | 1997 | ||
| इंटेल [[Pentium II|पेंटियम II]]<br />इंटेल [[Pentium III|पेंटियम III]] | | इंटेल [[Pentium II|पेंटियम II]]<br />इंटेल [[Pentium III|पेंटियम III]] | ||
| | | डेस्कटॉप | ||
| [[Edge connector| | | [[Edge connector|स्लॉट]] | ||
| 242 | | 242 | ||
| ? | | ? | ||
| Line 171: | Line 171: | ||
|- valign="top" | |- valign="top" | ||
|- style="vertical-align:top;" | |- style="vertical-align:top;" | ||
! style="text-align:left;| [[Super Socket 7| | ! style="text-align:left;| [[Super Socket 7|सुपर सॉकेट 7]] | ||
| 1998 | | 1998 | ||
| एएमडी [[AMD K6-2| | | एएमडी [[AMD K6-2|के6-2]]<br />एएमडी [[AMD K6-III|के6-III]]<br />[[Rise Technology|राइज]] [[mP6|एमP6]]<br />सिरिक्स [[Cyrix 6x86|एमII]] | ||
| | | | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| Line 181: | Line 181: | ||
| सॉकेट 5 और सॉकेट 7 प्रोसेसर के साथ बैकवर्ड संगत। | | सॉकेट 5 और सॉकेट 7 प्रोसेसर के साथ बैकवर्ड संगत। | ||
|- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | |- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | ||
! style="text-align:left; background:#cdf;"| [[Slot 2]] | ! style="text-align:left; background:#cdf;"| [[Slot 2|स्लॉट 2]] | ||
| 1998 | | 1998 | ||
| इंटेल [[Pentium II Xeon|पेंटियम II जिऑन]]<br />इंटेल [[Pentium III Xeon|पेंटियम III जिऑन]] | | इंटेल [[Pentium II Xeon|पेंटियम II जिऑन]]<br />इंटेल [[Pentium III Xeon|पेंटियम III जिऑन]] | ||
| | | सर्वर | ||
| [[Edge connector| | | [[Edge connector|स्लॉट]] | ||
| 330 | | 330 | ||
| ? | | ? | ||
| Line 194: | Line 194: | ||
| 1999 | | 1999 | ||
| इंटेल [[Mobile Pentium II|मोबाइल पेंटियम II]]<br />इंटेल [[Mobile Celeron|मोबाइल सेलेरॉन]] | | इंटेल [[Mobile Pentium II|मोबाइल पेंटियम II]]<br />इंटेल [[Mobile Celeron|मोबाइल सेलेरॉन]] | ||
| | | नोटबुक | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| 615 | | 615 | ||
| Line 201: | Line 201: | ||
| | | | ||
|- style="vertical-align:top; background:#fdc;" | |- style="vertical-align:top; background:#fdc;" | ||
! style="text-align:left; background:#fdc;"| [[Slot A]] | ! style="text-align:left; background:#fdc;"| [[Slot A|स्लॉट ए]] | ||
| 1999 | | 1999 | ||
| एएमडी [[Athlon|एथलॉन]] | | एएमडी [[Athlon|एथलॉन]] | ||
| | | डेस्कटॉप | ||
| [[Edge connector| | | [[Edge connector|स्लॉट]] | ||
| 242 | | 242 | ||
| ? | | ? | ||
| Line 213: | Line 213: | ||
! style="text-align:left;"| [[Socket 370|सॉकेट 370]] | ! style="text-align:left;"| [[Socket 370|सॉकेट 370]] | ||
| 1999 | | 1999 | ||
| इंटेल [[Pentium III|पेंटियम III]]<br />इंटेल [[Celeron|सेलेरॉन]]<br />[[VIA Technologies|वीआईए]] [[Cyrix III|सिरिक्स III]]<br />[[VIA Technologies|वीआईए]] [[VIA C3| | | इंटेल [[Pentium III|पेंटियम III]]<br />इंटेल [[Celeron|सेलेरॉन]]<br />[[VIA Technologies|वीआईए]] [[Cyrix III|सिरिक्स III]]<br />[[VIA Technologies|वीआईए]] [[VIA C3|सी3]] | ||
| | | डेस्कटॉप | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| 370 | | 370 | ||
| Line 221: | Line 221: | ||
| | | | ||
|- style="vertical-align:top; background:#fdc;" | |- style="vertical-align:top; background:#fdc;" | ||
! style="text-align:left; background:#fdc;"| [[Socket A|सॉकेट | ! style="text-align:left; background:#fdc;"| [[Socket A|सॉकेट ए]]/<br />[[Socket 462|सॉकेट 462]] | ||
| 2000 | | 2000 | ||
| एएमडी [[Athlon|एथलॉन]]<br />एएमडी [[Duron|ड्यूरन]]<br />एएमडी [[Athlon#Athlon XP/MP|एथलॉन | | एएमडी [[Athlon|एथलॉन]]<br />एएमडी [[Duron|ड्यूरन]]<br />एएमडी [[Athlon#Athlon XP/MP|एथलॉन एक्सP]]<br />एएमडी [[Athlon#Athlon XP/MP|एथलॉन एक्सP-एम]]<br />एएमडी [[Athlon#Athlon XP/MP|एथलॉन एमP]]<br />एएमडी [[Sempron|सेमप्रॉन]] | ||
| | | डेस्कटॉप | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| 462 | | 462 | ||
| ? | | ? | ||
| 100–200 मेगाहर्ट्ज<br />400 | | 100–200 मेगाहर्ट्ज<br />400 एमटी/एस{{efn|name="dbl rate"}} | ||
| | | | ||
|- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | |- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | ||
| Line 234: | Line 234: | ||
| 2000 | | 2000 | ||
| इंटेल [[Pentium 4|पेंटियम 4]] | | इंटेल [[Pentium 4|पेंटियम 4]] | ||
| | | डेस्कटॉप | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| 423 | | 423 | ||
| 1<ref>{{cite web |title=423 Pin Socket (PGA423) Design Guidelines |url=http://download.intel.com/design/Pentium4/guides/24920701.pdf |website=Intel |access-date=May 3, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229014336/http://download.intel.com/design/Pentium4/guides/24920701.pdf |archive-date=December 29, 2009}}</ref> | | 1<ref>{{cite web |title=423 Pin Socket (PGA423) Design Guidelines |url=http://download.intel.com/design/Pentium4/guides/24920701.pdf |website=Intel |access-date=May 3, 2009 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091229014336/http://download.intel.com/design/Pentium4/guides/24920701.pdf |archive-date=December 29, 2009}}</ref> | ||
| 100 मेगाहर्ट्ज<br />400 | | 100 मेगाहर्ट्ज<br />400 एमटी/एस | ||
| विलमेट कोर केवल। | | विलमेट कोर केवल। | ||
एडेप्टर के साथ कुछ सॉकेट 478 सीपीयू स्वीकार कर सकते हैं | एडेप्टर के साथ कुछ सॉकेट 478 सीपीयू स्वीकार कर सकते हैं | ||
| Line 245: | Line 245: | ||
| 2000 | | 2000 | ||
| इंटेल [[Celeron|सेलेरॉन]]<br />इंटेल [[Pentium III|पेंटियम III]] | | इंटेल [[Celeron|सेलेरॉन]]<br />इंटेल [[Pentium III|पेंटियम III]] | ||
| | | नोटबुक | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| 495 | | 495 | ||
| Line 255: | Line 255: | ||
| 2001 | | 2001 | ||
| इंटेल [[Xeon|जिऑन]] | | इंटेल [[Xeon|जिऑन]] | ||
| | | सर्वर | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| 603 | | 603 | ||
| 1.27<ref name="intel.com">{{cite web |title=mPGA 604 Socket Mechanical Design Guide |url=http://www.intel.com/Assets/PDF/designguide/254239.pdf |website=Intel |access-date=May 3, 2009}}</ref> | | 1.27<ref name="intel.com">{{cite web |title=mPGA 604 Socket Mechanical Design Guide |url=http://www.intel.com/Assets/PDF/designguide/254239.pdf |website=Intel |access-date=May 3, 2009}}</ref> | ||
| 100–133 मेगाहर्ट्ज<br />400–533 | | 100–133 मेगाहर्ट्ज<br />400–533 एमटी/एस | ||
| | | | ||
|- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | |- style="vertical-align:top; background:#cdf;" | ||
! style="text-align:left; background:#cdf;"| [[Socket 478|सॉकेट 478]]/<br />[[Socket N|सॉकेट N]] | ! style="text-align:left; background:#cdf;"| [[Socket 478|सॉकेट 478]]/<br />[[Socket N|सॉकेट N]] | ||
| 2001 | | 2001 | ||
| इंटेल [[Pentium 4|पेंटियम 4]]<br />इंटेल [[Celeron|सेलेरॉन]]<br />इंटेल [[P4EE#Extreme Edition|पेंटियम 4 EE]]<br />इंटेल [[List of Intel Pentium 4 processors#Mobile processors|पेंटियम 4 | | इंटेल [[Pentium 4|पेंटियम 4]]<br />इंटेल [[Celeron|सेलेरॉन]]<br />इंटेल [[P4EE#Extreme Edition|पेंटियम 4 EE]]<br />इंटेल [[List of Intel Pentium 4 processors#Mobile processors|पेंटियम 4 एम]] | ||
| | | डेस्कटॉप | ||
| [[Pin grid array|पीजीए]] | | [[Pin grid array|पीजीए]] | ||
| 478 | | 478 | ||
| 1.27<ref>{{cite web |title=Intel Pentium 4 Processor 478-Pin Socket (mPGA478) Design Guidelines |url=http://download.intel.com/design/Pentium4/guides/24989002.pdf |website=Intel |language=en-US |access-date=May 3, 2009}}</ref> | | 1.27<ref>{{cite web |title=Intel Pentium 4 Processor 478-Pin Socket (mPGA478) Design Guidelines |url=http://download.intel.com/design/Pentium4/guides/24989002.pdf |website=Intel |language=en-US |access-date=May 3, 2009}}</ref> | ||